नयाँ अध्याय : परिवर्तन र जिम्मेवारी जनलहर

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा बेला–बेलामा जनलहर उठ्ने गरेको छ। कहिले प्रजातन्त्रका लागि, कहिले गणतन्त्रका लागि, कहिले अधिकारका लागि। तर आज उठेको जनलहर अलि फरक छ। यो लहर नारा र भाषणभन्दा बढी मौन अभिव्यक्तिको लहर हो। शब्दजालले थाकेका जनताले अब व्यवहार खोजेका छन्। यही मौन अभिव्यक्तिलाई हात मात्र हल्लाउँदै केही सरल शब्द खर्चेर पूर्वदेखि पश्चिमसम्मका जनताको मनमा छाप छोड्न सफल भएका व्यक्तित्व हुन् बालेन शाह।

उनको शैली राजनीतिक भाषणको परम्परागत ढाँचाभन्दा फरक छ। धेरै बोल्ने होइन, काम गरेर देखाउने। यही शैलीले तराई, पहाड र हिमालका जनताको मनमा नयाँ विश्वासको बीउ रोपेको देखिन्छ। लामो समयदेखि स्थापित दलहरूले बनाएको राजनीतिक संरचनामा जनता कति उकुसमुकुस भएका रहेछन् भन्ने कुरा अहिलेको जनलहरले प्रष्ट देखाइरहेको छ।

वर्षौँदेखि नेपालमा राजनीतिक दलहरू जनताको आशाभन्दा आफ्नै स्वार्थमा अल्झिएको आरोप लाग्दै आएको छ। चुनावको बेला मीठा आश्वासन, चुनावपछि मौनता — यही चक्रले जनतालाई निराश बनाएको थियो। कार्यकर्तालाई झुटो आश्वासन दिने, जनतालाई भावनात्मक नाराले मात्र समेट्ने, तर व्यवहारमा दलको स्वार्थलाई नै ठूलो ठान्ने प्रवृत्तिले जनविश्वासलाई कमजोर बनायो।

यही सन्दर्भमा जनताले नयाँ विकल्प खोज्न थाले। जनताको त्यो खोजीलाई बुझेर छिटो प्रतिक्रिया दिने नेताका रूपमा देखा परेका हुन् रवि लामिछाने। उनले जनताको असन्तुष्टि र परिवर्तनको चाहनालाई बुझेर त्यसलाई राजनीतिक अभियानमा रूपान्तरण गरे। यही यात्राबाट जन्मिएको शक्ति हो रास्वपा, जसले छोटो समयमा नै उल्लेखनीय जनसमर्थन पाएको छ।

यो समर्थन केवल एउटा दलप्रतिको आकर्षण मात्र होइन, यो परिवर्तनप्रतिको भरोसा पनि हो। जनता अब पुराना राजनीतिक संरचनाबाट थाकेका छन्। उनीहरू व्यवहारिक नेतृत्व, पारदर्शी शासन र जिम्मेवार राजनीति चाहन्छन्।

नेपालको वर्तमान परिस्थितिमा उठेको यो जनलहरलाई केही विश्लेषकहरूले “राजनीतिक सुनामी” जस्तै मानिरहेका छन्। किनकि यो लहर केवल शहरमा मात्र होइन, गाउँसम्म फैलिएको देखिन्छ। तराई, पहाड र हिमालका जनताले एउटै आवाजमा परिवर्तनको माग गरिरहेका छन्।
तर जनलहर केवल उत्साह मात्र होइन, ठूलो जिम्मेवारी पनि हो। जनताको भरोसालाई व्यवहारमा बदल्न सकिएन भने यही लहर निराशामा पनि बदलिन सक्छ। त्यसैले अब आवश्यक छ स्पष्ट र पारदर्शी रोडम्याप।

नयाँ नेतृत्वको रोडम्याप कस्तो हुनुपर्छ?

सबैभन्दा पहिले, सुशासन र पारदर्शिता।नेपालको राजनीतिक र प्रशासनिक प्रणालीमा भ्रष्टाचार ठूलो चुनौती बनेको छ। यदि नयाँ नेतृत्वले सुशासनलाई प्राथमिकता दिएर पारदर्शी प्रणाली निर्माण गर्न सके, त्यसले जनविश्वासलाई बलियो बनाउनेछ। युवा रोजगारी।
नेपालका लाखौँ युवाहरू रोजगारीको खोजीमा विदेश गएका छन्। मलेसिया, मध्यपूर्व र अन्य एशियाली देशहरूमा श्रम बेच्न बाध्य भएका नेपाली युवाहरूको अवस्था सबैलाई थाहा छ। यदि नेपालमै रोजगारी सिर्जना गर्ने वातावरण बनाउन सकियो भने त्यो नै सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन हुनेछ।

शिक्षा र स्वास्थ्यमा राज्यको मजबुत भूमिका।

शिक्षा र स्वास्थ्यलाई केवल व्यापारको रूपमा होइन, आधारभूत अधिकारको रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरेर पनि राज्यले न्यूनतम गुणस्तर सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

राष्ट्रिय पूँजीको संरक्षण।

नेपालको अर्थतन्त्रमा दलाल पूँजीवादको आरोप धेरै सुनिन्छ। यदि उत्पादनमुखी राष्ट्रिय पूँजीलाई प्रोत्साहन गर्न सकियो भने उद्योग, कृषि र पर्यटनमा ठूलो परिवर्तन सम्भव छ।

परिवर्तनको यात्रा केवल नेपालमा मात्र भएको होइन। संसारका धेरै देशहरूले सही नीतिका कारण तीव्र विकास गरेका छन्।
उदाहरणका लागि सिंगापुर।

कहिल्यै प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न नभएको यो सानो देश आज विश्वको विकसित अर्थतन्त्र भएको राष्ट्र बनेको छ। यसको मुख्य कारण पारदर्शी शासन, कडा कानुनी व्यवस्था र योग्य नेतृत्व हो।

त्यस्तै मलेसियाले पनि योजनाबद्ध औद्योगिक विकासमार्फत आफ्नो अर्थतन्त्रलाई बलियो बनायो। कृषि, उद्योग र सेवा क्षेत्रलाई सन्तुलित रूपमा विकास गरेर उसले लाखौँ रोजगारी सिर्जना गर्यो। अर्को उदाहरण साउथ काेरिया हो।

कुनैबेला गरिबी र युद्धको पीडाबाट गुज्रिएको यो देश आज प्रविधि र उद्योगको महाशक्ति बनेको छ। शिक्षा, अनुसन्धान र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्रलाई प्राथमिकता दिँदा यस्तो परिवर्तन सम्भव भएको हो।

यी उदाहरणहरूले देखाउँछन् कि सही नीति, इमानदार नेतृत्व र जनताको सहभागिता भए विकास असम्भव छैन। नेपालसँग पनि प्राकृतिक स्रोत, युवा जनशक्ति र सांस्कृतिक सम्पदा जस्ता धेरै सम्भावनाहरू छन्। जनलहरलाई संस्थागत बनाउने चुनौती!
आज उठेको जनलहरलाई केवल भावनामा सीमित राख्न हुँदैन। यसलाई संस्थागत परिवर्तनमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ।

राजनीति केवल आलोचना गर्ने माध्यम होइन, समाधान खोज्ने माध्यम पनि हो। यदि नयाँ नेतृत्वले आलोचनामात्र होइन, व्यवहारिक समाधान प्रस्तुत गर्न सक्यो भने नेपालको राजनीति नयाँ दिशामा अघि बढ्नेछ।

जनताको अपेक्षा ठूलो छ। उनीहरू सुशासन, न्याय र समान अवसर चाहन्छन्। यो अपेक्षा पूरा गर्न सके नयाँ नेतृत्वले नेपालको इतिहासमा नयाँ अध्याय लेख्न सक्छ।

सकारात्मक यात्राको शुभकामना! नेपाल आज एउटा मोडमा उभिएको छ। एकातिर पुरानो राजनीतिक संरचना छ, अर्कोतिर नयाँ आशा र सम्भावनाको बाटो।
यो यात्रा सजिलो पक्कै हुनेछैन। चुनौती धेरै आउनेछन्। आलोचना पनि हुनेछन्। तर यदि लक्ष्य स्पष्ट छ र निष्ठा बलियो छ भने सफलता असम्भव छैन।
आजको जनलहरलाई सही दिशामा अघि बढाउन सके नेपालमा सुशासन, रोजगारी र समृद्धिको नयाँ युग सुरु हुन सक्छ।
अन्ततः राजनीति सत्ता प्राप्त गर्ने साधन मात्र होइन, समाज परिवर्तन गर्ने माध्यम हो।

यदि नयाँ नेतृत्वले सत्य, पारदर्शिता र न्यायलाई मार्गदर्शक बनाएर अघि बढ्यो भने आज उठेको जनलहर केवल लहर मात्र रहने छैन — त्यो नेपाल निर्माणको ऐतिहासिक आन्दोलन बन्नेछ।

“जनताको विश्वास सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।
त्यो विश्वास जोगाउन सक्नु नै सच्चा नेतृत्वको पहिचान हो।”

-अरुण राज सुमार्गी
(सामाजिक विश्लेषक तथा समावेशी विकास अभियन्ता)

उर्जाशिल खबर